9 oktober 2015

Littekens en hun verzorging

Iedereen heeft wel eens een wondje. De huid heeft een vernuftig systeem om zich te herstellen, waardoor je na een paar weken vaak niets meer van zo’n beschadiging ziet. Maar bij een grotere wond zal de huid op een andere manier dichtgroeien. Dit kan een litteken veroorzaken.

Een litteken is een zichtbare afwijking op de huid die achterblijft na genezing van een wond. Als er een litteken ontstaat, dan was de wond dusdanig groot dat de huid een andere manier zoekt om te herstellen en aan elkaar te groeien. Hoe? Door bindweefsel aan te maken. Bindweefsel bestaat uit lichaamscellen en vezels die geschikt zijn om huid snel weer aan elkaar te laten groeien. De structuur is echter anders dan die van de oorspronkelijke huid, waardoor er een zichtbare afwijking ontstaat. Het litteken heeft een andere structuur en een andere kleur dan de omringende huid.

Van gevoelig naar gevoelloos


Tijdens de herstelperiode doorloopt het nieuwe huidje qua kleur en gevoeligheid diverse stadia. In het begin is het nieuwe bindweefsel ‘vurig’ van kleur. Ook is het in deze fase erg gevoelig. Met de tijd wordt de rodere huid lichter en minder fel van kleur, maar de oorspronkelijke kleur van de huid komt niet of nauwelijks terug. Uiteindelijk is een rijp litteken zelfs lichter dan de omringende huid. Vaak is de huid die over een rijp litteken zit, minder gevoelig. Hoe dikker en verhevener het litteken, des te minder gevoel.

Onrijp litteken

Rijp litteken

Hypertrofisch litteken


Keloïd litteken


Atrofisch litteken

Vers litteken; vaak rood en verheven. Het kan jeuken en nog van uiterlijk veranderen.

Genezing voltooid; vaak wit van kleur.

Een dik, gezwollen litteken op de plek van de verwonding,  binnen enkele weken na de verwonding ontstaan. Dit kan nog snel groter worden, en pas na verloop van tijd vervagen.

Woekering van littekenbindweefsel waardoor er een dikke bult  kan ontstaan; dit type litteken komt meer voor bij mensen met  een getinte huid. Vrijwel alleen te verminderen met radiotherapie.

Kleine putjes in de huid, vaak als gevolg van acne of waterpokken.

Behandeling


Voor ernstige en grote littekens kan behandeling door een arts nodig zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een operatie (plastische chirurgie, radiotherapie, cryotherapie (bevriezing), lasertherapie of injectie met corticosteroïden. Minder grote littekens kunnen uitstekend topicaal worden behandeld. In de apotheek kun je klanten een goed advies geven om de huidconditie te verbeteren en in veel gevallen het litteken te verminderen. Essentieel is om de huid ter plaatse goed gehydrateerd te houden, maar niet af te sluiten voor zuurstof. Tegenwoordig is siliconentherapie de eerste keuze om littekens te laten vervagen. Silicone voorkomt overmatig vochtverlies ter plaatse, waardoor er minder littekengroei optreedt. Uit verschillende studies blijkt dat silicone het litteken egaliseert, onder meer ook doordat het de collageenaanmaak en -afbraak van de huid normaliseert. Het ontspant de huid en het vermindert roodheid en bijkomende jeuk van een herstellende wond. Silicone is beschikbaar in verschillende vormen, zoals gel, verband, kompres, en pleisters. Silicone werkt bovendien waterafstotend. Hierdoor wordt het litteken beschermd tegen de opname van te veel vocht.

Over de rol van vitamine E (tocoferol) zijn de meningen nogal wisselend. De een ziet het als huidhersteller bij uitstek, volgens de ander is er geen enkel bewijs dat vitamine E iets kan doen aan het verminderen van littekenweefsel. Ook wordt wel gesuggereerd dat silicone vooral geschikt is voor nieuwere, onrijpe littekens en vitamine E voor oudere, rijpe littekens. Vitamine E zou stug bindweefsel soepeler maken, waardoor een litteken vervaagt.

Niet op open wonden


Littekens kunnen worden behandeld met een littekenproduct op basis van silicone, al of niet in combinatie met vitamine E. Er zijn producten in de vorm van gel, crème, zalf, pleisters en kompressen. In geval van een gel, crème of zalf luidt het advies om deze tweemaal daags op het litteken aan te brengen.

N.B.:

Littekenproducten mogen niet worden aangebracht op open wondjes. Wacht dus altijd met behandelen totdat de huid geheeld is.
Ook niet te dicht bij ogen en niet in contact met slijmvliezen.
De aanbevolen behandelduur is minstens twee maanden.