9 oktober 2015

Het mondslijmvlies - onze 'waker'

Aan de binnenkant van de mond zit het mondslijmvlies. Een mooie rode vochtige laag, die voorkomt dat ziekteverwekkers of stoffen rechtstreeks uit de mond het weefsel kunnen binnendringen. Maar soms raakt die barrière beschadigd.

Om ziekteverwekkers buiten te houden, is het mondslijmvlies bekleed met een dikke laag… bacteriën. Goede bacteriën wel te verstaan. En zolang die in een dikke laag op het slijmvlies zitten, kan een ziekteverwekker er niet aanhechten. Aanhechten is namelijk de eerste stap op weg naar doordringen.

De barrièrefunctie kan echter afnemen, bijvoorbeeld door stress, een ernstige ziekte of een aandoening van het immuunsysteem. Ook als iemand te weinig vitamines binnenkrijgt of medicijnen gebruikt die invloed hebben op de speekselklieren, kan de barrièrefunctie verstoord raken. Een ontsteking kan het gevolg zijn. Een witte, beslagen tong is al een teken dat de schimmels het hebben gewonnen van de ‘goede’ bacteriën.

Ontsteking


Ook een beschadiging kan de barrière doorbreken. In dat geval gaat de ‘tweede lijn’ - het immuunsysteem - hard aan het werk om eventuele indringers zo gauw mogelijk uit te schakelen. De ontsteking die het gevolg kan zijn, is goed tegen indringers, maar vervelend voor wie het in zijn mond heeft. Want zo’n ontsteking is behoorlijk pijnlijk. Een beschadiging kan allerlei oorzaken hebben. Hele simpele, zoals het bijten op je wang, het eten van te hard voedsel, of een slecht passend kunstgebit of een beugel. Maar ook aandoeningen, zoals een chronische darmontsteking of kanker, of bestraling of chemotherapie kunnen tot beschadiging en ontsteking van het mondslijmvlies leiden.

Aften


Zo’n 20% van de mensen krijgt wel eens te maken met aften: zweertjes in de mond. Grijswitte plekjes met een rode rand. Misschien speelt een tekort aan vitamine B12, vitamine C, foliumzuur en/of ijzer een rol. Maar een besmetting met een virus of bacterie door een bestaand wondje kan ook de oorzaak zijn. Aften verdwijnen spontaan na één of twee weken. Ze zijn bijzonder pijnlijk, vooral bij het eten, en bij sommige mensen komen ze telkens terug. Bij iemand die regelmatig aften heeft, raakt het mondslijmvlies blijkbaar makkelijk beschadigd. Om wondjes te voorkomen, is het dan belangrijk om voorzichtig te zijn bij het tandenpoetsen en om rustig te eten. Een goede mondhygiëne is ook erg belangrijk (zie het kader).

Verder zijn er verschillende producten die de pijn van aften kunnen verzachten. Bekend zijn de producten met een pijnstillende werking, zoals lidocaïne of die met een ontsmettende werking, zoals chloorhexidine. En verder zijn er ook producten die een laagje om de aften leggen, bijvoorbeeld op basis van hyaluronzuur, bepaalde polysacchariden en/of taurine. Als aften blijven terugkeren of niet binnen drie weken genezen, is het belangrijk naar de dokter te verwijzen. Die kan nagaan of er misschien sprake is van een andere aandoening en zo niet, dan kan die ook een andere behandeling voorschrijven.