13 december 2019

Goede voornemens: stoppen met roken

Op 1 januari zullen weer veel mensen het gaan proberen: stoppen met roken. Hoe kun je een roker helpen om deze stoppoging te laten slagen?

Voor een niet-roker lijkt het zo eenvoudig: waarom zou je roken? Het heeft zoveel nadelen voor de eigen gezondheid, en voor die van ‘meerokers’. Bovendien geeft het vieze luchtjes in kleren en gordijnen en aanslag op muren en plafonds…

Rokers weten dat natuurlijk ook, maar toch ligt het voor hen anders. Veel rokers hebben al meerdere stoppogingen achter de rug, maar het succes houdt vaak geen stand. Elke roker weet dat het beter is om te stoppen, maar de verslaving houdt hem of haar in zijn greep…

Nicotine, teer en CO

Veel mensen denken dat vooral de nicotine in sigaretten schadelijk is voor de gezondheid. Maar eigenlijk zijn vooral de verbrandingsproducten (teer) en koolmonoxide de boosdoeners. Teer bevordert ontstekingen, met als gevolg kanker en atherosclerose, koolmonoxide verdringt zuurstof van de erytrocyten. Nicotine is de stof die zorgt voor de verslaving. Na inhalatie bereikt nicotine al binnen ongeveer zeven seconden de hersenen en geeft het de gebruiker een prettig gevoel: het werkt opwekkend en kalmerend en verbetert de concentratie. Juist dat snelle effect bevordert het hunkeren naar een volgende sigaret.

Redenen om te stoppen

Mensen die willen stopen met roken, kunnen daarvoor meerdere redenen hebben. Vaak hebben ze een medische aandoening die wordt verergerd door roken, bijvoorbeeld COPD, astma, kanker, een hartaandoening, atherosclerose of trombose. Meestal heeft hun arts dan geadviseerd om te stoppen met roken. Stoppen met roken kan ook helpen om aandoeningen te voorkomen. Vooral als er al sprake is van gezondheidsklachten zoals een rokershoestje, of als de roker ook andere risicofactoren heeft, zoals een verhoogd cholesterolgehalte of pilgebruik. Een meer sociale overweging is dat men de omgeving niet (meer) wil blootstellen aan sigarettenrook, om hen te beschermen tegen de schadelijke effecten van meeroken, zoals luchtwegaandoeningen en oorontsteking. Of omdat de omgeving klaagt over de vieze rooklucht. Soms speelt ook een rookverbod op het werk, bij de sportvereniging of in de horeca een rol. En ook als er in iemands omgeving kinderen zijn, of als er kinderen op komst zijn, kan dat een belangrijke drijfveer zijn om te stoppen met roken. (Mee)roken tijdens de zwangerschap kan schadelijk zijn voor het ongeboren kind.  En jonge kinderen hebben een grotere kans om later een luchtwegaandoening te krijgen als er iemand in huis rookt. Het is dan ook verstandig dat een vrouw en haar huisgenoten al stoppen met roken voordat zij zwanger wordt.

Snel resultaat

Mensen die het lukt om met roken te stoppen, kunnen daar al snel baat bij hebben. Binnen een week hebben ze al meer lucht en een betere conditie. Bij inspanning hijgen ze dus minder en ze kunnen een inspanning langer volhouden. Ook hoesten ze minder, ervaren ze meer reuk en smaak en gaat hun huid er gezonder uitzien.

Daarnaast nemen gezondheidsrisico’s (kans op een hartinfarct, een beroerte, hart- en vaatziekten of kanker) snel af. Zo is het risico op een hartziekte één jaar na het stoppen tot de helft gedaald.

Problemen met stoppen

Ondanks het snel merkbare effect op conditie, geur en reuk, blijft de hunkering naar het effect van nicotine lang aanwezig. Daarnaast treden er lichamelijke en psychische ontwenningsverschijnselen op, zoals een grieperig gevoel, neerslachtigheid, prikkelbaarheid, moeite met concentreren, en gevoelens van angst en nervositeit. Ook toenemende eetlust is een bekend fenomeen. Ex-rokers kunnen nog lang de hunkering naar een sigaret voelen en in stressvolle situaties kan die hunkering te sterk worden.

Manieren om te stoppen

Stoppen met roken is dus goed voor de gezondheid, maar niet makkelijk. Hoe pak je het aan?

Sommigen stoppen gewoon, op eigen wilskracht. Voor velen is dit echter niet haalbaar en zij grijpen op een moment van stress - en/of van zwakte - weer naar hun sigaret. Daarom verhoogt begeleiding - of zoals dat heet: motivatieverhogende interventie - de kans op succes. Er zijn veel soorten begeleidingsprogramma’s beschikbaar, zodat iemand die vorm kan kiezen die het best bij hem of haar past.

Om weerstand te bieden aan het ontbreken van de nicotinekick, kan nicotinevervangende medicatie worden gebruikt. Deze is er in verschillende vormen: kauwgom, zuigtablet, mondspray en pleister. Dit zijn allemaal langwerkende vormen, die wel nicotine leveren, maar minder ‘kick’ geven. Hiermee wordt het gemakkelijker om de behoefte aan nicotine af te bouwen.

Deze middelen zijn beschikbaar als zelfzorgproduct, maar worden op voorschrift - mits in combinatie met een begeleidingsprogramma - wel vergoed uit de basisverzekering.

Als stoppen op deze manieren niet is gelukt, kan een arts verslavingsremmende geneesmiddelen inzetten zoals bupropion, varenicline, of evt. off-label nortriptyline.

Bronnen: o.a. KNMP-Zelfzorgstandaard Stoppen met roken, Trimbos-instituut, www.rokeninfo.nl

Zie ook Jouw advies bij nicotinevervangende producten

UA is uitsluitend voor apotheekmedewerkers en is niet bedoeld voor consumenten